Dom Handlowy „Hermes” (os. Wieczysta)

Osiedle Wieczysta należy do grupy osiedli wzniesionych w Krakowie po 1956 roku, reprezentujących nurt modernizmu, z urbanistyką bazującą na zasadach Karty Ateńskiej. Realizacja osiedla Wieczysta była elementem szerszej strategii planistycznej lat 60. XX wieku polegającej na zintegrowaniu centrum Krakowa z Nową Hutą. Na wschód od Krakowa, poza osiedlami Ugorek i Wieczysta, wzniesiono osiedla Nowogrzegórzecka oraz Dąbie; na zachód od Huty osiedla w Bieńczycach i na Wzgórzach Krzesławickich. Ważnym elementem tych wielkoskalowych inwestycji była infrastruktura publiczna: budynki szkół i przedszkoli, przychodnie oraz pawilony handlowo-usługowe.

W południowo-wschodniej części osiedla, w paśmie rozciągającym się od ulicy Łąkowej do Ułanów, zrealizowano funkcjonalne centrum osiedla: piętrowe pawilony handlowo-usługowe, szkołę podstawową oraz przedszkole. W późniejszych latach zabudowę uzupełniono o Dom Handlowy „Hermes”.

Hermes cechuje się przysadzistą, prostopadłą bryłą o otwartym planie. Formę plastyczną elewacji osiągnięto poprzez koordynację dwóch materiałów: tynku i szkła. Tynkowane ściany o powtarzalnych kształtach „zatopiono” w obszernych kurtynowych przeszkleniach. Różnice między piętrami uwydatniono za pomocą długiego pasma okiennego, ciągnącego się niemal po całym obwodzie budynku. Zabieg ten powtórzono poniżej attyki.

Trzykondygnacyjny budynek ma konstrukcję szkieletową. Rozstaw żelbetowych słupów skoordynowano z pionami instalacyjnymi ukrytymi w niszach o przekroju przypominającym literę „H”. Maskowanie instalacji i spustów rynnowych pozwoliło uwolnić przestrzeń wystawienniczą na obu kondygnacjach. Układ funkcjonalny wytyczono w oparciu o wewnętrzny pasaż pełniący funkcję klatki schodowej z parą samonośnych schodów o przeciwstawnych biegach. Są one nieznacznie odchylone od osi pasażu, dzięki czemu przełamują typową dla sklepowego korytarza monotonię.

Mimo imponującego rozmiaru Dom Handlowy „Hermes” zapamiętano jako obiekt o osiedlowym znaczeniu. Jak wspominają mieszkańcy, „Hermes” nie był obiektem jakiegoś szczególnego zainteresowania. Co prawda ludzie z miasta tu zaglądali, ale były to takie czasy, że wszystkiego brakowało i jeździło się po całym mieście, żeby coś upolować”. Hermes oferował wiele usług: w początkowych latach na parterze działał duży spożywczy SAM oraz „sklep metalowy”. W części zwróconej do ulicy Ułanów znajdowały się: kawiarnia, księgarnia oraz sklep papierniczy. Piętro zajmował sklep wielobranżowy. Można tam było znaleźć: dywany, tkaniny, odzież, chemię gospodarczą, zabawki. Współcześnie na piętrze działa duży sklep z odzieżą używaną, na parterze zaś sklep spożywczy dużej sieci handlowej.

Z wyjątkiem wnętrza, budynek zachował się w niemal niezmienionej formie. Ze względów funkcjonalnych wprowadzono zamurowania i lekkie ściany kartonowo-gipsowe, które zatarły klarowny podział na przestrzenie wystawiennicze i przestronny pasaż. W 2025 roku na zlecenie Zarządu Budynków Komunalnych rozpoczęto prace remontowe polegające na dociepleniu budynku oraz wymianie oświetlenia zewnętrznego. Zapowiedziano przywrócenie charakterystycznego neonu „Hermes”.